Wat is Tropilaelaps?
Tropilaelaps is een geslacht van parasitaire mijten dat van nature voorkomt in Azië, waar het honingbijen van het soort Apis dorsata als gastheer gebruikt. Er zijn vier bekende soorten, maar Tropilaelaps clareae en Tropilaelaps mercedesae worden als de grootste bedreiging voor de Europese honingbij (Apis mellifera) beschouwd. De mijten vermenigvuldigen zich uitsluitend in gesloten broedcellen en zijn daarin efficiënter dan de bekende varroamijt: in één broedcyclus kunnen twee tot drie generaties uitkomen.
De parasiet tast vliegende bijen nauwelijks aan, maar larven en poppen in de broedcellen lijden ernstig. Aangetaste bijen komen verminkt ter wereld of sterven voor het uitlopen. Bij een zware besmetting kan een volk binnen enkele maanden ineenstorten.
Actueel alarm uit Canada
Tropilaelaps is op dit moment vastgesteld in China, India, Georgië, Oezbekistan en Papoea-Nieuw-Guinea. Australië, Nieuw-Zeeland, Italië en Chili zijn tot nu toe vrij van de mijt.
In november 2025 sloeg de Alberta Beekeepers Commission alarm: directeur Curtis Miedema riep de Canadese overheid op importbeperkingen in te stellen voor levende bijen uit landen waar Tropilaelaps is aangetroffen. De Canadese federale inspectiedienst CFIA reageerde twee dagen later en stelde dat er onvoldoende wetenschappelijk bewijs was om de import te beperken. De discussie illustreert de spanning tussen handelsvrijheid en fytosanitaire voorzorg die ook binnen de EU speelt.
Broed van Apis mellifera aangetast door Tropilaelaps in de Filippijnen en Thailand — foto: Wikimedia Commons (Public Domain)
Europese regelgeving
EU-richtlijn 92/65/EEG noemt Tropilaelaps expliciet als aangifteplichtige plaag bij het handelsverkeer in bijen. In Nederland valt het toezicht onder de NVWA. Bij importinspectie van bijenvolken of koninginnen wordt het bijenmateriaal beoordeeld op ziekten en plagen van de EU-lijst. Tropilaelaps heeft daarin dezelfde status als de kleine bijenkastkever (Aethina tumida), een andere exoot die nog niet in Nederland is gevestigd.
Gevaarlijker dan varroa?
Voor varroa beschikken bijenhouders over een arsenaal aan bestrijdingsmiddelen: oxaalzuur, mierenzuur en synthetische acariciden. Voor Tropilaelaps bestaat in Europa geen enkel toegelaten middel. Bovendien reproduceert Tropilaelaps sneller dan varroa en is de mijt kleiner, waardoor detectie lastiger is.
In gebieden buiten Azië zonder natuurlijke vijanden of gastheerresistentie zou een introductie van Tropilaelaps catastrofale gevolgen kunnen hebben. Wetenschappers van de EFSA benadrukken in hun risicobeoordelingen dat vroegtijdige biosecuritymaatregelen doorslaggevend zijn.
Wat kunnen Nederlandse imkers doen?
- Blijf op de hoogte van importregels. Koop koninginnen en pakketten alleen bij erkende leveranciers die aan EU-fytosanitaire eisen voldoen.
- Meld afwijkend bijengedrag. Verminkte bijen bij de vliegplank of onbekende mijten: meld dit bij de NVWA of de Nederlandse Bijenhouders Vereniging (NBV).
- Voer regelmatige broedcontroles uit. Inspectie van broedcellen en microscopie zijn betrouwbaarder dan een suikerrol voor de detectie van Tropilaelaps.
- Ondersteun onderzoek. Universiteiten in Europa werken aan noodprotocollen. Praktijkdata van imkers zijn essentieel.
Bronnen
- EFSA, risicobeoordelingen aangifteplichtige bijenziekten op basis van Richtlijn 92/65/EEG
- Canadian Press, 25 en 27 november 2025: persconferentie Alberta Beekeepers Commission en CFIA-reactie