De Aziatische hoornaar (Vespa velutina) staat bij veel Nederlanders bekend als een gevaar voor honingbijen. Maar de neerslag van die schade reikt verder: tot in de boomgaard, de peer- en appelenteelt, de druivenrank. Terwijl koninginnen begin maart 2026 de eerste embryonesten bouwen, nadert ook het moment dat Nederlands fruitgewassen afhankelijk worden van gezonde bijenvolken. De twee zijn onlosmakelijk verbonden.
83 procent schade onder wijnboeren in Iberia
Onderzoek van Nave et al. (2024) onder wijnboeren in het Iberisch schiereiland laat zien dat 83 procent van de ondervraagde wijnboeren schade meldt als gevolg van de aanwezigheid van Vespa velutina. Het onderzoek is gepubliceerd in Cogent Food & Agriculture en betreft een fruitteeltgebied dat twintig jaar eerder de eerste Aziatische hoornaars opving vanuit Zuid-Frankrijk.
De bevindingen laten zien dat schade niet alleen het gevolg is van directe predatie van bijen aan bloeiende gewassen, maar ook van verstoring van het gedrag van bestuivende insecten in de nabijheid van actieve hoornaarnesten. Rojas-Nossa en Calvino-Cancela (2020) toonden aan dat de aanwezigheid van Vespa velutina het foerageergedrag van bestuivers significant verstoort, met als direct gevolg een vermindering van de bestuivingsefficiëntie.
Elk nest consumeert bijna 95.000 insecten
Een Aziatische hoornaarnest consumeert in een volledig seizoen 11,32 kilogram insecten, omgerekend bijna 95.000 beesten (Rome et al., 2021). Van die massa bestaat een deel uit zweefvliegen: insecten die een actieve rol spelen in de bestuiving van wilde planten en fruitgewassen. EIS Kenniscentrum Insecten wees in 2024 op de versnelde achteruitgang van zweefvliegpopulaties in West-Europa.
Bij meer dan 500 actieve nesten in Nederland in 2023, een groei die jaarlijks met een factor zeven toeneemt (Zeegers en Buesink, EIS2024-06), lopen de totale aantallen geconsumeerde bestuivers op in een tempo dat door de NBV Taskforce Aziatische hoornaar als zorgwekkend wordt bestempeld.
Het indirecte pad: wintersterfte ondermijnt volgend seizoen
EIS Kenniscentrum stelde in beleidsadvies EIS2024-06 dat de impact op bestuiving verwaarloosbaar is, omdat hoornaarnesten pas na de bestuivingsperiode voldoende omvang hebben. De NBV Taskforce weerlegt dit met een cruciaal mechanisme.
De eigenlijke schade treedt op in de zomer en herfst: juist de periode waarin bijenvolken winterbijen opbouwen. Wanneer hoornaars in die maanden voor de bijenkast blijven hangen, vliegen honingbijen minder uit. Door die foerageerverlamming is het eiwitlichaam van de winterbij onvoldoende ontwikkeld. Verzwakte volken overleven de winter slechter, en dat betekent minder bijenvolken beschikbaar voor de bestuiving van het jaar daarna.
Requier et al. (2023) berekenden de economische kosten van de invasie op honingbijen in West-Europa. In Frankrijk leidde de aanwezigheid van de soort tot een berekend jaarlijks verlies van 29,2 procent van bijenvolken. Requier et al. (2019) toonden eerder aan dat predatie de foerageeractiviteit en overlevingskans van honingbijen in West-Europa direct beinvloedt.
Het Franse nationale plan als spiegel
In 2024 presenteerde de Association Francaise Sanitaire et Environnementale (AFSE) een nationaal strategisch plan na twintig jaar ervaring. Het plan stelt drie doelen: bescherming van bijenstallen, bescherming van de biodiversiteit en bescherming van de bevolking. Het sluit aan op het EU-initiatief New Deal voor bestuivers (2023/2720(RSP)), dat het terugdringen van effecten van invasieve uitheemse soorten op bestuivers als prioriteit benoemt.
Het plan concludeert: bestrijding blijft zinvol zolang er minder dan vier Aziatische hoornaars voor bijenkasten hangen. Dat is een directe operationele norm. En het weerspiegelt de nauwe band tussen imkerijbescherming en fruitteeltbestuiving.
Wat fruitteeltsectoren en imkers nu kunnen doen
De levenscyclus van de Aziatische hoornaar laat zien dat de koningin nu, in maart, de kwetsbaarste fase doorloopt: de embryonestfase. Elke koningin die in het voorjaar gevangen wordt, betekent een nest minder in de herfst.
Imkers en fruitteeltbedrijven die vallen plaatsen in de directe omgeving van boomgaarden en bijenstallen, werken tegelijk aan de bescherming van de oogst van 2026. De schade die 83 procent van de Iberische wijnboeren rapporteerde, stapelde op over jaren. Nederland bevindt zich op dit moment in de fase die Portugal twintig jaar geleden doorliep.
Bronnen
- Nave A. et al. (2024). Vespa velutina: a menace for Western Iberian fruit production. Cogent Food & Agriculture, 10:1, 2313679.
- Requier F. et al. (2023). Economic costs of the invasive yellow-legged hornet on honey bees. Science of The Total Environment, 898(15), 165576.
- Rome Q. et al. (2021). Not just honeybees: predatory habits of Vespa velutina in France. International Journal of Entomology, 57(1), 1-11.
- AFSE (2024). Strategie et plan national de lutte contre le frelon asiatique. Association Francaise Sanitaire et Environnementale.